PARIZ – Međunarodna agencija za energetiku (IEA) pozvala je države članice, njih 32, da ubrzaju isporuke dizela iz strateških rezervi i razmotre oslobađanje dodatnih količina zbog sve većih pritisaka na globalnom tržištu goriva.
Izvršni direktor IEA-e Fatih Birol zatražio je od zemalja koje još nisu ispunile obaveze preuzete u martu da ubrzaju isporuke, s prioritetom na dizelu, dok je ostale pozvao da procijene potrebu za novim intervencijama.
Poziv dolazi uoči sastanka upravnog odbora IEA-e 15. oktobra, u uslovima pojačanih geopolitičkih rizika i napada na energetsku infrastrukturu Saudijske Arabije. Birol je istakao da je koordinisano djelovanje nužno za očuvanje energetske sigurnosti i ekonomske stabilnosti.
Prema podacima Evropske komisije, prosječna cijena dizela u EU od početka rata s Iranom krajem februara do početka oktobra 2026. porasla je za oko 32 odsto.
Prosječna cijena dizela na benzinskim pumpama širom EU blago je pala ove sedmice, za devet centi na 2,15 evra po litri, nakon četiri sedmice rekordnih visina, prema analizi podataka država članica dostavljenih Evropskoj komisiji. U februaru, prije američko-izraelskog napada na Iran, prosječna cijena dizela u EU iznosila je 1,59 evra po litri.
Tramp pod pritiskom
SAD ima politički problem s cijenama goriva – američki predsjednik Tramp mogao bi izgubiti većinu na međuizborima u novembru, upravo zbog skupog goriva, a strateške rezerve goriva deceniju i po nisu bile tako prazne, tako da pritisak na EU raste.
Neke zemlje G7, poput Japana, rekle su da neće oslobađati dodatne količine. U tom kontekstu treba posmatrati i američki pritisak na Ukrajinu da prestane napadati ruske rafinerije, jer globalno tržište jednostavno fizički ostaje bez goriva.
U martu su članice IEA-e dogovorile rekordno oslobađanje 400 miliona barela nafte iz rezervi, kao odgovor na poremećaje povezane s ratom u Iranu.
Početkom oktobra zemlje G7 najavile su oslobađanje do 100 miliona barela sirove nafte i naftnih derivata, no evropske zemlje taj su potez uglavnom protumačile kao sprovođenje ranijih obaveza, a ne kao novu intervenciju.
Puštanje nafte i goriva iz rezervi može ublažiti kratkoročne pritiske, ali ne može trajno nadomjestiti poremećaje u snabdijevanju.
